Odod hurtel irmeldeh shuniin ene tengert
Ongon saran uulen givluureer nuuree nuun ichinguirch
ogtorguin haan naran zvvden dalaid umbahui dor
ohin hongor setgeldee chamaigaa bi uguilne
Chiv chimeegui haranhui shunu ertuntsiig numurch
Chinii tuhai uitgart bodol namaig ezemdehed
Oroin tenger hurtel minii hairiig uruvduh shig
Olon olon dusal nulimsaa boroo bolgon unagav uu
Shuniin tenger minii gantsaardsan setgeltei hanisaj
Shvleg mini hurtel haruusaliin tuhai ugvvlehed
Hojuu urgasan tsetsegs hurtel chamd gomorhon tunij
Hongorhon delbeegee ch neelgui hagdarch gandan unav uu
Havirgan saran avhai zulai deerees mini shirten
Hagatsal vzsen hairiin tuhai shvlgiig mini unshchihaad
Havar bolohoor ayandaa dahiad uchina geh shig
Hatsriig mini zuulun salhiar ilben ilben argadav uu
Odod hurtel irmeldeh shuniin ene tengert
Ongon saran uulen givluureer nuuree nuun ichinguirch
ogtorguin haan naran zvvden dalaid umbahui dor
ohin hongor setgeldee chamaigaa bi uguilne

XААЖ БОЛОМГYЙ ИX ЦОXИЛТ ИРЛЭЭ Ч XАЙРТ МИНЬ ТАЙВАН БАЙ УРД ЧИНЬ БИ ЗОГСОЖ БАЙНА

XYЛЭЭЖ БАРШГYЙ ИX XУГАЦАА ЄМНЄ БАЙВЧ XОНГОР МИНЬ БYY ШАНАЛ ДЭРГЭД ЧИНЬ БИ БАЙНА XАЦРЫГ ЧИНЬ НОРОXЫГ XЭЗЭЭ Ч БИ ЧИНЬ ЗЄВШЄЄРЄXГYЙ ЭЭ XЭЦYY БYXНИЙГ БИ ЧИНЬ ТYРЬЕ XАРИН ЧИ НАДААСАА БYY XОЛДООРОЙ XЄЄРXЄН ТУНГАЛАГ НYДЭНД ЧИНЬ ГУНИГ XУРАXЫГ БИ ТЭСЭXГYЙ ЭЭ XАТУУ БYXНИЙГ БИ ЧИНЬ ТУУЛЪЯ XАРИН ЧИ МИНЬ ИНЭЭМСЭГЛЭЭРЭЙ XАРАНXУЙ ЭНЭ YЙМЭЭН ДУНДААС ГАРААС МИНЬ ЧАНГА АТГА XААШАА XАМААГYЙ ЭНДЭЭС XОЁУЛАА ЯВЪЯ XАЙРТ МИНЬ XYСЭЛ ЗОРИГ НЭГТЭЙГЭЭС XОЙШ XYЗYYГЭЭР МИНЬ ТЭВЭР XОЁР ГАР ДЭЭРЭЭ ЧАМАЙГАА ЄРГЄЄД XОЛДОН ЗУГТААЯ ЭНДЭЭС

Хайр,
Хайр гэдэг үгийг сонсоод хамгийн түрүүнд танд ямар бодол төрж байна найз охин банди эсвэл ижий аав тиймүү? Зүгээрл хэн нэгнийг та хайрлаж чадах уу? Өвлийн хүйтэнд гудамжинд хайрцаг тосоод чичрэн сууж байгаа бяцхан жаалыг, амьдрал түүнд юу өгснийг нүүрэн дээр нь өгүүлсэн гэлтэй хирэндээ баригдсан бохир хувцастай мэдээ аваарай хэмэн царайчлангуй дуугарах өвөө эмээ нарыг,дөнгөж боловсорсон жимс шиг танхил насан дээрээ биеээ үнэлэн яваа охидыг та хайрладагуу? Хайрлаад өгөөчээ гээд гуйсан ч магадгүй үгүй л байх тиймүү? хайр яагаад ийм харам юмбэ? Хайртай хүнээ нэрлээ гэвэл 10 хүрэх болуу? Гэтэл хайр тэдэн литр тэдэн метр гэж хэмжигддэг билүү хайр дуусна гэжүү гэтэл бид яагаад ийм цөөхөн хүнийг хайрладаг юмбэ за бүр хайрлан хүндэлж халамж тавихаа болигээ гэхэд чамайг доромжилсон бандийг муулсан охиныг эгдүүцэхгүй байж чадахуу бас л үгүй байх тиймүү, хайр хааана байнаа уулын орой дээрүү тэнгисиийн гүнд үү? Хайр хүний хүрч чадашгүй тэр л оргилд байдаг усраас хүн хүнээ дорожилж, хүн хүнээ бүрэлгэж, ой мод харамсалтайаар цөөрч ус горхи эмгэнэлтэйгээр ширгэж байгаа гэжүү? Үгүй үгүй хайр бидний дэргэд бүр бидний дотор байдаг гагцхүү хүн та л үүнийг сэтгэлийнхээ гүнд булчихаад өчүүхэн хэсгийг нь хамгийн дотны гэх хүмүүстээ зориулдаг ажээ.Хайр барагдана гэж үгүй хайр дуусна гэж үгүй. Яг л эхийн хайр шиг хариу нэхдэггүй атлаа агуу хайраар хүн хүнээ,байгаль эхээ хайрладаг бол хичнээн сайхан хичнэээн амар амгалан бэ? Тиймээ би жинхэнэ чин сэтгэлийн харамгүй өгөөмөр тэр л агуу зүйлийг хүн бүхнээс хүснэ. Би хайрыг үгүйлнэ...

hun sanaa buyu anhnii hair

Хэзээ: Мягмар, 2009 оны 1-р сарын 6 цай уух зуур

Хvн санаа буюу анхны хайр 2008/7/21 : Миний хүн санаа арвантаван настай эхэлсэн юм
Уриагүй нарын хатавчинд итгэлээ сандайлан сууж
Улаахан хацартай Нурмааг ичиж нэг харуулдлаа
Хөлчүүхэн өвгөдийн нөмөрт амын зөрүү сонсон
Хүн хүний сул магнан амрагын дуу чагна лаа
Санааны амраг гэхэд нь царай аяндаа улайж
Хултай айрагны бэлтэрлүү хушуугаа хурдан дүрлээ
Намрын айрганд дүрсэн уруулын үзүүр чимчигнэнэ
Намайгаа гээд аялахаар нь ууцаар хүртэл жирвэгнэнэ

Нурмаагын нүднээс ичсэн харц минь доошоо
Нугдас хийгэээд чагнасан амрагын дуу дээшээ
Ичээд байгаа хирнээ догдлон сууж хорогдмоор
Эзгүй хээр ганцаараа дуулж хүртэл үзмээр
Насаа жаахан нэмээд цэрэгт түргэн явмаар
Нар хэдийн жарагсан ч гэртээ яаралгүй харьмаар санагддаг байлаа
Тиймшүү хүн санаатай хүнсэн бага насаа хүн яасан мартаж чаддаггүй юм бэ
Ёстой л бүтээгүй бүхнийг мөрөөдөл оролдог гэдэг л энэ байхдаа
Манайх өвөгтөд байхад танайх Өлзийт булагт зуссан
Намайг сургуулиас гархад чамайг есдүгээр ангид оруулсан
Насаа нэмээд цэрэгт явхад чи үзэгдэхгүй байсан
Намайг нэг чөлөөгөөр ирхэд чи үгүйлэхгүй байсан
Бид хоёр уулзалгүй найман жил болсон
Ажилаар нэг сумандаа очход чи эзгүй байсан
Аймгаар нэг дайраад өнгөрхөд чи эмлэгт байсан
Би буцхад чи төрсөн бид хоёр уулзалгүй арваннайман жил болсон
Сайртай гараас минь чихэр авалгүй чи удсан
Санаж байгаагаа хэлж чадалгүй би алдсан
Эрхээ эз ач зээгээ дагуулаад хоёулаа өтөллөө
Энэ олон хоног бие биенээ харалгүй хоринтаванжил болчихжээ
Таанын тасалсан цэцэг минь бут болтолоо урагсан байлгүй
Тал билүүний хэлтэрхий хутга ирлээд мөлийсэн байлгүй
Холын холоос бие биерүүгээ ачыхаа тоглоомыг сарвайн
Хоёулаа зүүдэндээ ч болов айл гэр болж тоглоелдоо Хорлоо
Хонь хөтөлсөн холбооноос ижийнхээн дуудахыг чагнана
Хөтөл амссан морьтоноос эцгийгээ ирэхийг хүлээнэ
Хоргол үнэртсэн дээлийн чинь хормой дээр жаахан сууя
Хонхорхой хацрыг чинь няслаж хоёулаа ганцхан удаа наагдая л даа
Өөр хүнтэй гэрэллээ гээд чи яахав явчих
Өө энэ хорвоог чинь мэдэхгүй биш гээд би ч яахав үлдье
Бүтээгүй бүхнийг мөрөөдөл оролдог юм битгий яв л даа Хорлоо

Boroond ursah nulimsiig chin bi archii
bodliig chin bi unshij helii
butsaaj hariulahguiger bi chmd hairaa ugii
hariud n chi gants l ineemsegleech

chinii tuhai anketiig unshmaar
chinii husliig chin medmeer
chamd taalgdah bolwu ges asuumar
chi nadad taalagdaj bna gedgee helmeer
gehdee chi ....

tengerees min ursah nulimsiig min enhriilech
terteeh holoos chamruga nisen irlee
tewevrte unsuuleh gej chamdaa
teselgui haira uvurtun irlee

amdralin bartaatai zam d urgelj hamtda zutgej.
az 60gal bayr guniga urgelj hamtda huwaaltsaj
eedreetei asuudal buhnee hamtdaa shiidej
urgelj hamtda ireedui ru temuultsgeey
hedhen jil neg shireeni ard suusan ch gelee
genen tomoogui nasandaa uilj duulj unguruusun ch gekee
bartaat olon saad totgoriig dawsan ch gelee
zarim heseg n shiljsen ch gelee
setgel zurhendee uurd 1 angiixan bh bolno shu

khatuu ug helj setgeliig chin shataasan bol uuchilaarai
hairtai gej hudlaa helj itguulsend uuchiaarai
hezee ch salahguiee gej zurhiig chin dogdluulsand uuchilaarai
huiten us tsatsaj hundnii chin tsogiig untraasand uuchilarai
namaig uuchilaarai............

chamaig ukhwel setgel ul gereltne
chamaig uhwel bodol salhi met hiisne
chamaig uhwel hair hailj ursana
chamaig uhwel zurh hooson bol ailgana
harin namaig uhwel chmad bodol chin uldehu?
chmd zurh chin bnu
chinii zurh hoosrohu?
setgel chin haranhuilahu?

...............
100 jil ungursun ch
zurwashan hairiig min buu martaarai
zuudendee ch bitgii nadtai uchiraarai
zugeerl namaig dursaarai
setgelin tewcheere aldana baij
setgelin guneese duulii chamdaa bi.......

Нулимстай мөнгө

2008 оны 09 сарын 12
...Өнөөдөр баасан гариг. Зогсолтгүй эцэж цуцатлаа ажилласан өдрүүд ард өнгөрч ажлын хөлсөө авна. Ажил-гэр, гэр-ажил энэ давтамж бол гадаадад ажиллаж байгаа монголчуудын хэллэг. Ажилдаа бүх анхаарлаа хандуулж, зөвхөн ажиллаж, өдөр хоног яаж өнгөрч байгааг ч үл анзаарна. Цаг хугацаа, сэтгэл, хөлс шингэсэн энэ мөнгийг гартаа атган харж суухдаа " би юуны төлөө ингэтлээ зүтгэнэ вэ?"гэж асуухуйд, "миний төлөө" гэх шиг харь мөнгөний дэвсгэртийн тохуутай дүрс сэтгэл сэрдхийлгэж, дотор давчдуулах аж. Харь газрын хатуу хэцүү, өөрийн хүсээгүй ажлыг бусдын тохуутай харцан дор хийж, хаа нэг хүртэх энэхүү мөнгөн дэвсгэрт хамаг л залуу нас амьдрал, эрүүл мэнд, хүсэл тэмүүллийг минь нугачин дарсны төлөөс мэт харагдана. Хөлсөө урсган, сэтгэлээ хиртүүлэн байж олсон энэ мөнгөө өөрөөсөө ч харамлан, орхиод ирсэн үр хүүхэд, сэглээд орхисон амьдралынхаа төлөөс болгон явуулахдаа "яагаад?", "яах билээ?" гэдэг асуултаар сэтгэл зүрхээ "урна".
Ганцаардаж шаналсан сэтгэл, өдрөөс өдөрт алдагдсаар байгаа эрүүл мэнд, холын холд тэнүүчлэх шаналгаа бүхэн өөртөө ч зориулах эрхгүй харь мөнгөн дээр "нулимс" болон дусална. ...Өнгөрсөн хавар болон саяхан надад, сэтгэлээ онгойлгож шаналлаа хуваалцах гэж бичиж ирүүлсэн 2 ч бүсгүйн захидал их зүйлийг бодогдууллаа. Монгол төрийн харалган арчаагүй бодлогын улмаас гадаадад амьдарч ажиллаж байгаа болон одоо гадаад орон руу тэмүүлж байгаа монголчууд бид юуг олох гэж юугаа золиослоно вэ? ...Өнгөрсөн 8 сар гадаадад байгаа монголчуудын хамгийн ачаалалтай үе нь. Бүх шатны сургуулиудын хичээл эхлэх гэж байгаа болохоор хүүхдүүдийн хичээлийн бэлтгэл, сургалтын төлбөр, өвлийн бэлтгэл, хоол хүнс, өдрөөс өдөрт үнэ нь нэмэгдэж байгаа хэрэглээг хангахын тулд явуулсан мөнгөөр Монгол оронд "бороо асгарна". Энэ мөнгө Монгол орны эдийн засагт их жийрэг болж байхад үүнийг хэн ч анзаараагүй дүр үзүүлнэ. Харин ч тэд харь оронд ажиллаж байгаа монголчуудаа "эх орондоо хайргүй", 'хувиа бодсон", "урвагч" гэхчилэн цоллоно. Харь орноос аав ээжийнхээ илгээсэн мөнгөөр Монголын боловсролын салбрын санхүүжилт, авилгал, урлагийн одонцруудын элдэв гоё нэртэй тоглолтууд, баар цэнгээний болон эрүүлжүүлэх газрын орлогыг бүрдүүлэх хүүхэд залуус. Виз нь дарагдаж, гадаадад гарах боломжоо алдахгүй гэсэндээ өхөөрдөм бяцхан үрээ аав ээж, ах дүү, анд нөхдийн аль нэгэндээ даатган орхиж, амьдралаа дээшлүүлэх гэж харь мөнгөний төлөө алсад одох аав ээжүүд. Тийм ээ! Энэ харь мөнгө монголчуудын минь амьдралыг сэглэж, эх үрсийг салган холдуулж, залуу нас, эрүүл мэнд, өөдрөг хүсэл тэмүүллийг нь "залгилж" байна.
Цөхөрсөн сэтгэл. Харь орноос хөдөлмөрлөж олсон мөнгөө илгээж байгаа тэдний сэтгэл хөдөлмөрийг зөвөөр ойлгож тэдэндээ талархан баярлаж, амьдарлаа, бас өөрийгөө хөгжүүлж сайнаар зарцуулж байгаа нэгэн байгаа байх. Харин энэ мөнгийг утга учиргүй үрэн таран хийж, "сэтгэлийн хорсол"-оо илэрхийлж буй мэт тансаглан зугаацаж байгаа нэгэн бас байгаа. Явуулсан мөнгөөр нь хямд үнэтэй байр худалдан авч байгаа хэмээн ээжийгээ хуурч, эцэс сүүлд нь энэ аргаар бусдыг залилсан хэрэгтээ нилээд хэдэн жилийн ял сонсож хоригдсон дөнгөж 18 нас хүрч байгаа охины тухай хэвлэлээс уншсанаа санаж байна. Эцэг эхийнхээ явуулсан мөнгөөр дэгжирхэн гангарч, бусадтай өрсөлдөн тансаглаж, элдэв муу зүйл руу хальтирч орсон охид хөвгүүдийн тухай бишгүй сонсогдож байгаа. Эцэс сүүлд нь мөнгөнөөс болж эцэг эх, хүүхдүүдийн хооронд зөрчилдөөн маргаан үүсэж, ойлголцож чадаагүйгээс болж "тангараг" тасрах нь бас бий. Монгол эх үрийн хамгийн нандин "хүйн холбоос" нь тасарчихаар, алдагдсан тэр л хайр халамж, энэрэл, сэтгэлийг эргүүлж залгана гэдэг амаргүй. Учир мэдэхгүй ухаандаа сая саяар нь илгээх тэр мөнгийг амар хялбар олдож буй мэт төсөөлөх тэдний буруу бишээ. Орхиод ирсэнийхээ төлөө, санаж шаналах сэтгэлийнхээ төлөөс болгон хүссэн мөнгийг нь илгээх эхийн буруу бас бишээ. Амьдралын эрхээр дутуу дундуураа дүүргэх гэж, үр хүүхдээ бусдаас дутуугүй амьдрах боломжийн төлөө ийм зам руу түлхсэн төр засгийн буруу бий. Мөнгө бол хэрэгцээ болохоос сэтгэлийн холбоос бишээ. Юу юунаас илүү яагаад ийм их мөнгө бидэнд хэрэгтэй болох тухай, ийм мөнгийг яаж олдог тухай, яаж зарцуулах тухай, энэ тэвчээр ямар сайхан 'амь'дралд хүргэж болох тухай илгээсэн мөнгийг чинь гартаа авч зарцуулж байгаа үр хүүхэддээ ойлгуулах нь чухал байна. Таны мөнгийг тосч авахдаа, тэр л мөнгөн дээр дуссан таны хөлсний үнэр, нулимсны чинь үнэ цэнийг мэдэрч, зөв зарцуулж байх нь чухал байна. Тэр мөнгийг тойрсон олон муу "сүнснүүд" эргэлдэж байгааг бүү мартаарай. Нийтээрээ ядуу монгол оронд таны хүүхэддээ илгээсэн мөнгийг хуваалцах, хэрхэн зарцуулахыг зааж зөвлөх, үлгэрлэн дагуулах, санаа тавих "сайхан сэтгэлт" найз нөхөд, ах дүүс, асран халамжлагчид мундахгүй олон байгаа. Тэд мөнгө бол аз жаргалын түлхүүр , мөнгөгүй бүтэх юм гэж хаач үгүй, мөнгөнд дургүй хэн ч байхгүй гэдэг дууг таны хүүхдэд зааж өгч байгаа. Алсад байгаа эх үрсийн сэтгэлийн болон хүйн холбоос энэ бүхнийг давж гарч чадахгүй бол та гэртээ харь даа. Мөнгөнөөс үнэтэй хүүхэд гэж хаа ч байхгүй.Таны хүүхэд өдөр бүр таны царайг харж сэтгэлээ нар мэт гэрэлтүүлэхийг хүсч байна. Амьдралын оноо алдаа, баяр гуниг бүртээ таны л хайр зэмлэлийг хүсч байгаа. Хоосон ядуу ч гэлээ хамтдаа байж эрхэлж нялхархахын жаргалыг хүсч байгаа. Тэдний эцэг эхээ үгүйлж санасан сэтгэлийг энэ мөнгө төлж дийлнэ гэж үү. Өсөж яваа энэ л насандаа үгүлж байгаа хайр халамж магтаал зэмлэлийг энэ мөнгө орлож чадна гэж үү? Монгол оронд маань бүтэн мөртлөө хагас "өнчин" бүхэл бүтэн нэгэн үе өсч өндийж байнаа. Тэдний хүсч байгаа хагасхан хайр халамж, амхаарлыг энэ мөнгө төлж чадахгүй ээ.
Сэглэгдсэн амьдрал. Гадаадад гэр бүлээрээ амьдарч байгаа хүмүүсийн хувьд элдэв асуудал шаналал зовлон арай л бага. Харин ганцаараа их зорилго, их мөнгөний төлөө багагүй цаг хугацааг элээн хөдөлмөрлөж байгаа хүмүүсийн хувьд байнгын ганцаардал, цөхрөл, шаналал эргэлдэж байдаг. Хайр сэтгэлийн халуун илчинд, аз жаргалаар бялхаж асан сэтгэл, цаг цагийн урсгалд бүдгэрч аажим аажмаар холдоно. Яг л араа шүд мэт тасралтгүй эргэлдэх харь газрын хатуу амьдрал, сэтгэл итгэлийг нь тасчин 'сэмрээнэ". Аргагүйн эрхэнд дутагдаж буй хайр халамж, нөмөр нөөлөг, ганцаардаж шаналсан сэтгэлээ "хамтран амьдрагч"-аар орлуулна. Учиргүй хайрлаж дурлахгүй мөртлөө, үгүйлгэдэн дутагдаж буй бүхэн ийм л сонголтод хүргэдэг. Хэн хэн нь ил гаргаж хэлэхгүй ч сэтгэл зүрхэндээ битүүхэн шаналах. Аажим аажмаар уусан дасах заримынх нь амьдрал тэр чигтээ "тасарч" эргэн залгаж чадахгүйд хүрнэ. Зарим амьдрал харь мөнгөний золиос болон 'арилжигдана". Анхандаа санаж, аажимдаа шаналж, алсдаа холдох сэтгэл харь мөнгөний өмнө хүчгүй. Өглөө бүр хайртай хүнийхээ өвөрт эрхлэн сэрж, өдөр бүр санан бэтгэрч, үдэш бүр эрхлэн жаргаж асан тэр л сайхан хайр энхрийлэл, өдгөө санаа алдах сэтгэлийн амьсгалд дурсамж болон бүдгэрнэ. Явуулсан мөнгөөр нь худалдаж авсан тансаг байрандаа хайртай хүнээ хүлээсэн сэтгэл нойр хулжааж, өнчин дэрэн дээр дусал нулимс чийг татан сэтгэл жиндээнэ. Нэгэнтээ Солонгост байгаа миний танил залуу "анх ирээд монголчуудтайгаа тааралдахад яагаад ч юм бэ тэдний нүдний гал нь унтарчихсан юм шиг харагдсан" гэж билээ. Хүний сэтгэлийн гал нь унтрахаар нүдний гал нь унтардаг юм даа. Амьдралаа сүйрүүлчихгүй гэсэндээ хүүхдүүдээ хувааж авч 2 өөр оронд амьдарч байгаа монголчууд цөөнгүй. Хаа нэг ярих яриа нь хүртэл бишүүрхүү тэдний сэтгэлийг энэ харь мөнгө хэзээ нэгэн цагт сэргээх болов уу? Хоосон ядуу байхдаа ч бялхаж асан хайр сэтгэл, тэр л амьдралыг энэ мөнгө эргүүлж өгч чадах болов уу? Тийм ээ! Мөнгөнөөс үнэтэй хайр сэтгэл, мөнгөнөөс үнэтэй амьдрал гэж үгүй ээ.Монгол оронд минь өдгөө хуваагдсан хагас амьдрал, багана нь хазайсан өрх гэр ч олширч байна. Үүнийг энэ харь мөнгө дүүргэж тэгшилж чадахгүй ээ. Ядахнаа л энэ төр засаг амлаад байгаа ажлын байр, рекламдаад байгаа 40000 айлын орон сууцаа баривал олон ч айлын амьдрал нь өндийж багана нь тэгшрэхсэн дээ.
Алдагдаж байгаа цаг хугацаа. Гадаадад ажиллаж байгаа монголчуудын олонхи нь гадаад болон монголдоо дээд болон тусгай мэрэгжил эзэмшсэн хүмүүс. Тэдэнд мэргэжлээрээ ажиллах боломж үгүй учраас олдсон ажлаа хийж аажимдаа "мэргэшинэ". Moнгол оронтой харьцуулахад боломжийн юм шиг хэрнээ тухайн орондоо хүнд хэцүүд тооцогддог энэ ажлууд ихэвчлэн хүний эрүүл мэндэд багагүй муу нөлөөтэй. Ажлын өдрүүд нэг л мэдэхэд өнгөрч, авч буй мөнгөө тооцож байхдаа, алдагдсан хугацаа амьдрах наснаас хороож байгааг үл анзаарна. Аажим аажмаар эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлж, алсдаа ямар болохыг ч үл төсөөлнө. Ажил-гэр , гэр-ажил гэсэн энэхүү хэмнэлт амьдралын нугачаанд олж авсан жаахан мөнгө нь алсдаа эрүүл мэндийн алдагдлаа нөхөхөд зарцуулагдах вий гэдэг бяцхан айдас дагуулж байдгийг нуух юун. Энэ л амьдралаар амьдарч байгаа сурч боловсрох, өөрийгөө хөгжүүлж болох бас сайнаар төлөвших насандаа яваа сайхан залуусыг харахад харамсахгүй байхын аргагүй. Ажил хийж сурч байгаа нь сайн хэдийч амьдралын утга учир нь зөвхөн мөнгө юм гэж ойлговол яах вэ? Хаа нэгтээ олдох чөлөө цагаа хаа хамаагүй баар цэнгээний газар наргиж өнгөрөөх залуу нас нь тэдэнд "мөнх юм шиг" санагдавч үнэндээ "үүлэн чөлөөний нар шиг" гэж ойлгуулах хэцүү. Бусдыг бодвол мөнгөтэй бас эрх чөлөөтэй энэ залуус хожим хойно "тэр л үедээ сурч хөгжиж байх минь яав даа" хэмээн харамсвал хэн буруутан болох бол. Алдагдсан цаг хугацаа болгон эргэж хэзээ ч олдохгүй.
Төгсгөл. ...Өнөөдөр баасан гариг. Ажлын хөлсөнд авсан харь мөнгөний дэвсгэрт дээр алжааж ядарсан магнайны минь хөлс дусална. Хэн нэгнийгээ санаж шаналсан сэтгэл, өөртөө ч зарцуулах эрхгүй, өрөөл бусдад илгээх харамсал нулимс болон дусална. Хааяахандаа "би хэний төлөө юуны тулд ингэж явна бэ?" гэж өөрөөсөө асууна. "Хүн ер нь юуны төлөө амьдардаг юм бэ?"гэж бусдаас асууна. Харь оронд эцэж цуцатлаа ажиллаад хагартлаа баяжсан хэн нэгэн бий билүү. Эх орондоо айж шаналах зүйлгүй, элэг бүтэн, хүссэн бас хийж чадах ажлаа хийж тайван амьдарх эрхтэй улсаа бид.-Монгол руугаа буцах уу? гэсэн асуултанд минь олон монголчууд "буцмаар л байна, харин очоод яаж амьдрах вэ?" гэсэн асуултаар хариулна. Хувь заяат монгол орны минь эрх барьж тоглож байгаа эрхмүүд газрын доорхи баялаг бүх монголчуудын өмч, одоо хамтдаа баяжиж сайхан амьдрах болноо гэж ухуулж байна. Баялгаар бус хөдөлмөрөөр баяжиж сайхан амьдардаг гэдгийг зөвхөн гадаадад байгаа монголчууд илүү сайн мэднэ. Өөрсөддөө байгаа боломжоо олж харан, бие биеэ дэмжиж ,бодол санаагаа нэгтгэх нь өнөө үед юу юунаас илүү чухал байнаа. Бүх зүйлийг арай өөрөөр харах цаг ирж байх шиг.

Гал шиг би асан алдаж уурлаж байхад
Ус шиг чи уурыг минь дарах шидтэй
Ус шиг сэтгэл минь гэгэлзэн асгарч байхад
Далан мэт чи тогтоон барих хүчтэй
Салхи мэт би олон аашилж байхад
Уул мэт чи байрандаа үлдэх суурьтай
Сар мэт гуниглан ганцаардаж байхад
Тэнгэр мэт чи тэврэн аргадах ухаантай
Гал ус хоёр мэт арсалдан чи бид хоёр оршивч
Газар тэнгэр хоёр мэт тэрсэлдэн чи бид хоёр амьдравч
Бие биенээрээ дутаж эгэл амьдралыг элээж
Бүтэн нэг цулын хоёр тал юм уу даа .... Ханьхан минь ....................Би чамдаа хайртай

өнөөдөр гадуур гүйжийдийн, нүд өөдөөс гараад ирдийн, цочидгийн, гайхадгийн, хардгийн, өөдөөс бас хардгийн, дурлачдийн, өөдгүй гэдэг нь, гэртээ ирдгийн,уншдийн шүлэг:алаг хоёр нүд чинь цээжин дотор анихгүйаяганд унасан сар шиг гунигийн салхинд мэлмэрнэ...тэр нүдэн дотор ороод унаад үхмээр санагадийн, дотор нь унаад үхмээр нүд тааралддийн,хнннн , даажинтай хорвоо, дахиж дурлачдын, ингээд байхдаа яадын өмнөхөө яая ингэжийхад...дурлаж эхлэнгүүтээ залхадийн -марты марты марты - дуулдын, дуулаад дуулаад мартадгүйн, 1939-өөс асуудын, унаад үхчмээр нүдтэй залууг хэн гэдийн, хаана амьдардын, хариулдын өөдөөс, найз чинь таньадгийн: утасдын найз руугаа, шоол сонь соннн юм яридын өөдөөс, чиний нүд илүү хөөрхөн, боль ингэдийн, чи илүү гоё, битий ингэдийн, урам хугардийн, оч унтарчдын, дурлал дуусчадын, утсаа таслахад, миний нүд миний нүд гэл үглэжээдийн, нэг мэдсэн түүний нүд түүний нүд болцон явжийдын, өөдгүймаа-дурлачдын, дуусаагүй байдын дурлал нь, оч нь асчах ингээл асчах ингээл ёлтолзоол байдын, 1939-өөс асуудын ахиал, найз үнэн үү, нүд үнэн үү, тэрний нүд хөөрөхнүү, миний нүд хөөрөхнүү ингээл, 1939 хэлдийн, аль аль нь үнэн, дуусчадын дурлал, дахиал эхэлчэдийн, учраа олдгүйн, бодоод бодоод бодын шийр дөрүү гардын, зооз унтий, маргаашийн өнгө ямар ч байхын... хэний ч хумсанд дурлахын ч юм билүү...чиний, чиний, чиний, ...ер нь чиний хумсанд дурланаа.. ингээл унтахаар хэвтэдийн, босоо суудын, энийг бичдийн, зооз маргаашийн өнг.... маргаашийн өнгө, маргаашийн нгө ,миний нүд...тэрний нүд... миний нүд ... тэрний нүд, тэрний нүд -түүний нүд ...алаг... хоёр ...нүд чинь... цээжин дотор....мэлмэрнэ....мэлмэрнэ....мэ...мэ...мэл... мэ... /дуу нь суларсаар дэрэн дэрээ тасарч ойчидын/

Hezee negen tsagt...

Minii zvrhnees urssan buliglah ter ih hair
Buliglasaar bulingartaj etsest ni zamharalaa gej vv?
Minii setgelees halisan orgiloh ter ih durlal
Orgilsoor orshihuid munh bus baisan gej vv?
Dasaj deversen , dendvv haramlasan
Egshij hailsan , uusaj uyarsan
Minii chamd ugsun bas vldeechihsen itgel
Hend ch hereggvi hvleesel haruusal bolohiig
Udiid bi enedees haramsan gunihiig mini chi oilgohgvi
Dahij chamd itgeh hvsel temvvlel alga
Chinii nvdnii tsaana bi nuutshan uilj
Amidraliin utga uchirt bi nuugdsaar l baina
Hezee negen tsagt chi bvhniig uurdeeree mederch
Henii ch umnu buhiiguugvi hair chini harin minii umnu sugduh bolno
Ter ved hairtai baisan minii emzeghen sharh sederseer anisaar l
Tsagiin ayasand hatuujij bi uur hvn bolson baina chi aldjee

ХАЙРЫГ ХVНДЭТГЭЖ ЯВААРАЙ

Айсуй цагийг мeрeeдлeeр сvлээд
Амрагаа хvлээж цайгаа дээжлээд
Гэгэлзэн санаад эрхлэн тунирхдаг
Гэргийн танхил гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Гэгэлзэн санаад эрхлэн тунирхдаг
Гэргийн танхил гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Хамтдаа байвал орчлонг дvvргээд
Ханийн заяандаа жаргал бэлэглээд
Vесхэн холдоход vгvйлэн санадаг
Vнэнч сэтгэлийн гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Vесхэн холдоход vгvйлэн санадаг
Vнэнч сэтгэлийн гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Нисэн eнгeрeх хvмvvний амьдрал
Нийлэн ханьсах тооноо eргeсeн
Хоног eнгeрeвч улмаа нялхрах
Хонгор сэтгэлийн гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Vесхэн холдоход vгvйлэн санадаг
Vнэнч сэтгэлийн гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Хоног eнгeрeвч улмаа нялхрах
Хонгор сэтгэлийн гэгээн хайрыг хvндэтгэж яваарай
Хvндэтгэж яваарай

odoo hvrtel daldiin hairiig moroodvvlj
odtoi shonii noiriig huljaagch
yamar hvnii vr chi burhdaas goo torj
yaruu nairagchiig zovoon ooroo monhorch bdag yum be
egel jiriin amidralaar urtaas urt amidarhsan ,engiin daruu chamtaigaa vvrd hamt amidrahsan
hairaar bvtej huuraar duulsan duug min chi sonsooch
hailgan setgeliin min egshig bolson hartsiig min chi oilgooch
huuramch bish shvv minii ene ariuhan durlal
hudlaa bish shvv ene minii setgelii vgs
odoo hvrtel daldiin hairiig moroodvvlj
odtoi shonii noiriig huljaagch
yamar hvnii vr chi burhdaas goo torj
yaruu nairagchiig zovoon ooroo monhorch bdag yum be
egel jiriin amidralaar urtaas urt amidarhsan ,engiin daruu chamtaigaa vvrd hamt amidrahsan
hairaar bvtej huuraar duulsan duug min chi sonsooch
hailgan setgeliin min egshig bolson hartsiig min chi oilgooch
huuramch bish shvv minii ene ariuhan durlal
hudlaa bish shvv ene minii setgelii vgs

Тэр надаас жаран нэг ах (Өгүүллэг)

Би сэрүүлэгнийхээ дуунаар босож кофе чанагч руугаа очлоо. Кофе дөнгөж болсныг илтгэж жижигхэн ногоон гэрэл ёлтойн асна. “Амар эд шүү бас” гэж бодлоо. Энэ чанагч, хэрэгтэй цагаа сануулаад орхичихоор тэр цагт нь буцалгачихсан байдаг болохоор тэгж олзуурхсан хэрэг л дээ. За тэгээд над шиг эхнэр хүүхдээсээ хол байгаа хүнд бол бүр аятайхан. Кофегоо аягандаа хийхэд халуун уур нь хамар цоргиж, өрөөгөөр нэг тархан тааламжтай санагдана. Яагаад би энэ харь нутгийн ундаанд ингэтлээ татагдах болсноо өөрөө ч мэддэггүй. Анх нэг их тоодоггүй байж. Тоохгүй ч юу байхав дээ амт нь ч гэсэн олигтой эд биш шиг санагдаад сүүтэй цай, хярмаа л их үгүйлдэгсэн. Одоо тэгсэн чинь өглөөд ямар ч байсан тогтмол уудаг болчихож. Тэгэхдээ бүр сүү ч үгүй, чихэр ч үгүй шүү. Аяганыхаа сэнжнээс хоёр хуруугаараа гогдоод ганц нэг оочлон цонхон дээрээ очлоо. Нар аль хэдийнээ манджээ.“Юу билээ! Өө тийм л дээ. Өнөөдөр миний амардаг өдөр тул би сэрүүлгээ ч, кофе чанагчаа ч нэг цагийн хойно тавьсан хэрэг. Тэгэхээр нар мандсан байлгүй яахав” Өвлийн сүүл сар шувтарч хаврын эхэн сар дөнгөж эхэлж байгаа тул модод нүцгэн мөчрөө сарвайлгаад үзэмж муутай, зүлэг ногоо өнгөө алдаад гунигтай. Хэдий тийм ч нар гэдэг тусаж буй үедээ юуг ч гэлээ өнгө оруулчих юм даа. Тэр тусмаа өглөөний нар. Харин ч мэлийж цайраад дүлий оргиод байсан цас сүүлийн хэд хоногийн дулаанд бараг хайлчихаж. Ажил, гэр гээд өглөө оройн бүрэнхийд давхисаар байтал энэ бүгдийг анзаараагүй юм байхчив. Байрны булан тойроод манай байрны эзэн палибагар шар авгай гараад ирлээ. Хэл яриа, царай төрх нь ч гэсэн энэ хүн яав ч америкийн унаган иргэн биш. Гэвч хүнд байр түрээслүүлсэн шиг байж байна гэдэг чинь надаас хавьгүй дээр амьтан гэсэн үг л дээ. Сайн унтаж нойр ханасных уу, эсвэл өглөөн нар сэтгэл сэргээснийх үү тэр авгай хүртэл тэгтлээ хүйтэн харагдсангүй. Миний байрны гэрээ хараахан дуусаагүй ч энэ авгай хаа таарсан газраа намайг дараа жилийн гэрээгээ хийх талаар анхааруулна. Сүүлдээ бүр шалаад байх шинжтэй. Гэхдээ би нэг хүнээс болоод дараа жил энд суух эсэхээ шийдэж чадахгүй яваа юм. Цонхон талд байх бяцхан цөөрмийн мөс гялтганаад ил гарчихаж. Бүтэн өвөлжингөө битүү цасанд дараатай байсан учир ойрд хараагүй юмаа гэнэт харсан хүний нүдээр сониучирхан харав. Ноднин хавар энэ байрыг түрээслэхэд байрны эзэн авгай энэ цөөрмийг ажлын алжаал тайлахад ихэд тустай хэмээн учиргүй магтаж, тэр ч байтугай цөөрөм рүү харсан цонхтой өрөөнүүд арай үнэтэй байдаг ч намайг хараад л сайн хүн гэдгийг мэдсэн тул надад үнэрхэхгүй гэдгээ ч хэлж амжсан юм. Нүүж ирсэнийхээ дараахан цөөрмийн голд оргилох жижигхэн оргилуур ихэд таалагдсан ч өдөр шөнөгүй шуугих нь зовлонтой. Ялангуяа шөнийн цагт нэг сэрчихвэл эргэж унтахад мөн ч хэцүү байж билээ. Гэхдээ сүүлдээ дассаан. Хоёр нүд маань цөөрмийн мөсөн өнгөр дээр нэг их удсангүй цаад талынх нь дөрвөн давхар байшин дээр тогтлоо. Энэ байшин надад нүсэр хүнд, дүнсгэрдүүхэн, яагаад ч юм ямар нэг юмны эцсийн зогсоол мэт санагддаг юм. Магадгүй би дотор нь амьдардаг хүмүүсийг мэддэг болохоор тэр байх. Энэ байр нь эндхийн хөгшчүүлийн байр юм л даа. Гэхдээ бүр сувилалын газар биш. Зүгээр л настай хүмүүсдээ хямдралтай үнээр өгдөг байр юм. Намайг нүүж ирснээс хойш удалгүй модод гөлөглөж, шувууд мөчирт нь жиргээд, зүлэг хивс шиг ногоорч, цэцэгс хээлэн дэлгэрээд зуны сайхан өдрүүд эхэллээ. Цөөрөм маань манай талаасаа ойртоход их эвгүй огцом мухар эрэгтэй. Харин нөгөө байр талаасаа бол их аятайхан. Түүнийг нь ашиглаад тэр талд нь хэд хэдэн сандал ширээ, сүүдрэвч тавьсан байв. Энэ сандал дээр л анх би түүнтэй танилцсан юм. Зуны сайхан цаг эхлэв үү, үгүй юү нэг баахан цагаан толгойтой хөгшид эдгээр ширээ сандлыг эзэгнэн сууцгаана. Намайг цонхоор харах тоолонд хамгийн захын сандал дээр нэгэн өвгөн байнга сууж харагдана. Цөөрөмнөө бууж суух хэдэн галууг харж суух нь түүнд сайхан байдаг бололтой. Нэг өдөр би, манайд баахан хатсан талх байсныг аваад гарлаа. Ганцаараа байдаг болохоор талх боовны үлдэгдэл яаж ийж байгаад л гарчихдаг юм. Тэгээд тэдгээр шувуунд өгөх гэсэн хэрэг. Манай талаасаа их эвгүй учир тойрч явсаар яг өвгөний дэргэд шахуу ирж таарав. Өшөө жаахан цаашилбал бөөнөөрөө сууж буй хөгшид рүү дөхөх гээд байсан тул тэгсгээд зогсов. Талхнаасаа жижиглэн гурван галуу руу шидэхэд тэд уралдан үнхлэнэ. Энэ завсраа өвгөнийг ажиглав. Тэр намайг харж байгаа шинж алга. Був буурал толгойтой, ширвээ цагаан сахалтай, өндөр нуруутай байсан байх гэмээр янхигар цагаан өвгөн байв. Ер нь одоо л насанд дарагдсанаас биш урд нь бол их л өөр хүн байсан байх гэмээр. Өөр байлгүй ч яахав дээ. Дөрвөлжин хээтэй цамцныхаа хоолойны товчийг хүртэл нямбайлан товчилж. Яг л манай өвөө шиг. Манай өвөө ингэж товчлоод, бас нэг зангиа зүүчихдэг догь өвөө байж билээ. Яагаад ингэдгийг нь асуухаар хүн гоё харагдах ёстой шүү дээ гэчихнээ. Өвөөгөө санаад энэ хүн ч гэсэн мөн тэгж боддог байхдаа гэж бодогдоод бага зэрэг инээд хүрэв. Гэхдээ би юү гэж түүнээ мэдэгдэхэв. Өвгөнд онц содон юм байхгүй ч би яагаад ч юм шувуунд талхаа өгөхийн хажуугаар хялмагнан харсаар байв. Тэр хоёр гараа зөрүүлэн таягныхаа бариулыг тулчихаад дээр нь эрүүгээ тавьчихаж. Наашилж яваа цагийн шаргал наранд бүлээцсэндээ зүүрмэглэж сууна уу гэлтэй харагдана. Гэтэл өвгөн - Энд бас олон загас байдаг юм гэж гэнэтхэн дуугарсанд би цочсондоо - Сайн . . .Сайн уу? “Үгүй ингэхэд би үхсэндээ ингэж сандраа юм бол”- Өө тийм үү? Би мэдээгүй юм байна гэж өөрийгөө арай хийж цэгцэллээ. Гэхдээ “Намайг цочихыг харсан болов уу, яасан бол” гэж санаа бага зэрэг зовов. Нээрээ тэгтэл хар ногоон усны ёроолд бараг ялгагдамгүй өнгөтэй загаснууд гулсах мэт хөвнө. Зарим нь бүр ийм жижиг цөөрөмд баймгүй том ажээ. - Тийм байна, тийм байна. “Хнг! Миний байж байгааг анх удаа загас харж байгаа юм шиг”- Чамайг тэднийг харсанд маш таатай байна. “За тэр ч яахав. Эд хүн онгироох доо сайн” Тэгээд нэгэнт яриа эхэлсэн тул - Намайг Төгсөө гэдэг - Би бол Пол гэлээ. “Пол, Пол” гэж би амандаа давтав. Тэр өдөр Пол надтай өөр юм яриагүй юм. Угаас тэр ярилцах ёстой хүнтэйгээ л ярьдаг мэт ихэмсэгдүүхэн харагдав. Тэгээд ч эд нар ази царайтай хүнтэй нэг иймэрхүү л харьцдаг л даа би мэднэ. За тэгээд өөрт хэрэггүй хүнтэйгээ бол хэнбугай ч байсан нэг их олон үг ярих биш. Хүний нутагт яваа хүн цаагуураа л нэг “өнчин” сэтгэлгээтэй байдаг болохоор магадгүй би буруу бодсон байж ч болох юм. Өвгөн ч дуугарахгүй, тэгээд ч намайг ойлгох эсэх нь мэдэгдэхгүй тул би ч нэг их юм ярьж чадсангүй. Зөвхөн- Баяртай. Өдрийг сайхан өнгөрүүлээрэй гээд талхаа дууссаны илрэл болгож хоёр алгаа хавиран гөвөөд эргэхэд араас- Чи ч гэсэн богинохон, хүйтэвтэр хариулт чихэнд сонсогдоод үлдлээ. Яагаад би тэр хүнтэй ярих гээд байснаа ойлгосонгүй. Бодвол хөгшин настай юм болохоор нь өрөвдсөн үү. Тэгтэл тэр хүн надаар өрөвдүүлээд байх хүн биш. Нилээд хэдэн жил хөгшчүүдийнхээ царайг хараагүй болохоор сэтгэлд дулаан харагдсан уу, магадгүй энэ шалтаг л ойролцоо очих байх. Өөрөө мэдрэхгүй ч гэсэн цаагуураа би тэднийгээ санаж, бэтгэрч явдаг байж ч болох юм. Ажилтай болохоор тэр болгон цөөрмийн эрэг дээр зогсоод байх зав надад байсангүй. Дараагийн амралтын өдрөөрөө жаахан талх бариад гараад иртэл өвгөн энэ удаа таягаа биш түрж явдаг түшүүртэйгээ гарч ирсэн байв. “Өдөр өдөрт үүнийгээ солиод байдаг нэг ёсны гангараа юм байхдаа” гэж бодонгоо өнөөдөр галуу байхгүй учир загасанд талхаа өгөн зогстол өвгөн- Чамайг хэн гэдэг гэлээ? “Ямар ч байсан энэ намайг санаж байгаа юм байна”- Намайг Төгсөө гэдэг. “Чи ч хэлж чадахгүй л дээ”- Чамд хэлэхэд хэцүү байна уу? гэтэл нөгөөх л үл тоосон царайгаа гаргаж- Чи хятад уу? “За энэ ч яахав. Эндхийн хүн болгон л ингэж асуудаг юм чинь”- Үгүй ээ. Би монгол хүн. “Тиймээ би монгол хүн. Хаа ч хэлнэ шүү”- Тийм их ялгаатай юу. “Чамд бол ч ялгаагүй л дээ”- Тэгэлгүй яахав. “Дотор нэг юм буцлаад байх чинь ээ”- Харин та? “Америк л гэнэ байх даа. Эд дандаа тэгдэг юм”- Би Америк. “Тээр хэлээгүй юү. Америк гэдэг чинь үндэстэн биш шүү дээ. Гэхдээ Ямар хүн бэ л гэсэн болохоос ямар үндэстэн бэ гээгүй болохоор энэ хариулт тохирно л доо” гэж бодлоо. Ерөөс хүний нутагт амьдарч байгаа хүн яс үндэс, цаашлаад шашин шүтлэгийн талаар нэг их олон юм яриад байх нь онц биш гэж би боддог юм. Энэ бол их эмзэг сэдэв. Ялангуяа дөнгөж танилцаж байгаа бие биенээ мэдэхгүй шахам улсад бол бүр дэмий. Тэгээд ч хэл ам муухан тул буруу зөрүү ойлголцвол таатай юм болохгүй. Пол бас юу бодсон нь мэдэгдэхгүй ч хятад монголын ялгааны талаар тэр өдөр надаас асуугаагүй юм. Харин би- Та гэрэлсэн үү? “Мэдээж шүү дээ. Хөгшин хүнээс юу ч асуучихав даа”- Нэг удаа. “За даа ихэнхи америкчууд хоёр дахь амьдралтай байдаг л даа”- Та хүүхэдтэй юү? “Байж л таараа шүү дээ. Миний энэ хэл ерөөсөө сайжрахгүй нь ээ. Хэнтэй ч ярьсан жижүүрийнхээ хэдэн асуултыг л тавих юм. Донгиодуухан сэтгүүлч шиг”- Гурав бий. “Энэ надтай ярих дургүй байгаа юм болов уу. Ярьж байгаа нь нэг л хүйтэн”- Их сайхан гэр бүл байх гэж би бодож байна. “Энэ харин овоо аятайхан боллоо. Эд нар ингэж нялганасан маягтай л ярьдаг юм чинь”- Тийм байсаан. “Иймэрхүү маягаар ч бидний яриа олигтой өрнөхгүй нь бололтой”- Танай хүүхдүүд тань дээр ирдэг үү? “Мэдээж ирдэг л байлгүй дээ” Надруу нэг эвгүй харснаа хөндий дуугаар- Ирэх ирэхгүйдээ ч гол нь биш. Ганцхан ямар нэгэн муу юм сонсогдохгүй байгаа нь л чухал. “Хөөрхий ирдэггүй байх нь. Жаахан тааруухан сэдэв рүү орчихлоо. Мэдэж авлаа” - Та хэдтэй вэ? “Би одоо хүний аманд орчих гээд л өвчтэй юмаа. Болиоч” - Би одоо ерэн нэгтэй. Түүний царайд үл ялиг бардамнал илрэв. “Хөөх! үхдэггүй ээ. За тэр хошин шогтох ч яахав. Хошин шог үзсээр байгаад гээд . . . буруугаа тийш нь чихчихээс. Нээрээ! ямар сайхан өндөр нас вэ. Манайханд бол мөрөөдлийн л нас. Надаас жаран нэг ах юм. Миний аав дөнгөж жар гарч яваа. Надаас бүхэл бүтэн аавын минь насаар ах юм гээч. Хүндлэхгүй байхын ч аргагүй нас юм даа зайлуул”- Та наснаасаа залуу харагдаж байна. Би таныг далан хэдтэй л гэж бодлоо. “Иймэрхүү ярьвал ч болж байна шүү. Одоо л хүнтэй ярьж сурах нь дээ. Төгсөө чи шүү”- Тийм гэж үү. Харин би тэгж боддоггүй юм. Гэхдээ би ямарч харагдлаа гэсэн энэ бүхэн ямарч ялгаагүй болсон доо гээд араас нь санаа алдав. “За тэр. Овоо хэдэн өгүүлбэр хэлж байна. Яриа маань болж байгаагийн шинж.” Магадгүй л юм даа. Өндөр нас насалсныг өөрөөс нь залуу хүмүүс л бахархдаг болохоос яг өөртөө бол ямар байдгийг мэдэхгүй юм. Гэхдээ тэд хүнд насаа хэлэхдээ урамтай байдгийг би мэднэ. Манай эмээ ерэн тав хүрсэн хүн. Хөөрхий минь хэн нэг нь түүнийг тоож насыг нь асуухаар хэр баргийн юмыг хольж хутгаад байдаг хүн чинь насаа санахын дээдээр санаж “Эмээ нь одоо хий настайгаа ерэн тав хүрч байна” гээд цог нь үхсэн циймэн хоёр нүд нь амь орж гялтганаад, шүдгүй амаа ангайгаад инээдэгсэн. Бас болоогүй ээ хэдэн тийш сарвайсан мойног хуруутай үрчгэр гараараа шүдгүй амаа дарчихнаа. Эмэгтэй юм болохоор айлгүйтэж байгаа юм зайлуул миний муу эмээ. Одоо бодоход өөрт нь үлдсэн хамгийн сүүлчийн бахархалаа хүнд хэлэх нь хичнээн их сайхан байдаг байсан бол. Хэн нэгэнд насаа хэлчихээд хэдэн өдөртөө л сэтгэл тэнүүн, жаргаж суудаг байсан байхдаа.Харин Пол бид хоёр нэг тийм хөндийдүү маягтай л танилцсан юм. Мэдээж би ч түүнийг, тэр ч намайг таньдаг байх шаардлагагүй л дээ. Яагаад гэвэл тэр надгүйгээр ерөн нэгэн жил, би түүнгүйгээр гучин жил хорвоог туулцгаасан байлаа.Полоос гадна би бас тэдний байрныхантай ганц нэг үг сольчих хэмжээнд танилцаж дөнгөв. Яагаад гэвэл тэд цугаараа л улирлын сайханд тэр хэсэгхэн талбайд наралцгаадаг юм. Тодд гэж намхан тарган, хурдан хөдөлгөөнтэй алиа марзан хүн байв. Анх би Тоддыг хараад чихэндээ аппараттай болохоор нь “чих хатуу юм” гэж бодсон маань зөрөөгүй юм. Хүний ярьсаныг заримдаа зөв сонсоод, заримдаа сонсдоггүй байх. Бүр таг өөр юм өөдөөс ярина. Анхандаа хэлний асуудалтай надад ялгаж салгахад хэцүүхэн байсан ч яваандаа тэгэсгээд ойлголцдог болов. Дүлий хүн хэрэгт дуртай гэгчээр түүний надаас олон юм асуухыг нь яана. Заримдаа бүр төвөгшөөмөөр. - Өнөөдөр бороо орж магадгүй гэхээр- Рэйна гэж охин надад байхгүй ээ. Чи тийм нэрэнд дуртай юм уу? гэж хаа хамаагүй юм асууснаа мар мар инээнэ. Иймэрхүү яриа болгоныг засах гэж оролдох нь бүр утгагүй юм болж хувирдгийг би мэдэх болсон учир тэгэсгээд инээгээд л өнгөрөөхөөс өөр аргагүй. Бас Бернисс гэж нэг эмгэн байна. Нэг өдөр- Чиний өмссөн гутал их гоё юм гэхээр нь гэрийнхээ шаахайтай байсандаа гайхсан би - Баярлалаа хадагтай Бернисс гэхэд- Даана ч чиний үсэндээ хатгасан цэцгийн өнгө гуталтайгаа зохицсонгүй гэхээр нь мэл гайхаж орхив. Гэтэл тэр эмгэн зүгээр л өөрөө өөртэйгөө тэгж ярьж суудаг хүн байв. Удалгүй би тэдний байрны өмнө түргэний машин ирээд явах нь тийм ч их сонин үзэгдэл биш болохыг мэддэг боллоо. Тэр байрнаас хөөрхий зарим хөгшид хэзээ ч эргэж ирэхгүйгээр сүүлчийн замруугаа явдаг байв. Хэрвээ сүнс нь байрандаа хорогддог бол энэ байранд мөн ч олон сүнс зөрөлдөж, сүлжилдэн орох байх газраа олж ядан байдаг байх гэж бодохоор ар нуруугаар нэг юм гүйх шиг болдог. Гэвч би тэр байранд байхгүй байгаа нь зол юм даа.Өдөр уртсаад, байгаль дэлхий өнгө орохын зэрэгцээгээр залуу хүний сэтгэл санаа ч тогтож ядна. Тэгээд ч ганцаарааг хэлэх үү. Ажлаа тараад хий дэмий л эмгэн Берниссийг хэлэлтгүй өөрөө өөртэйгөө ярьж суух болсон надад Пол нэгэн бодлын хань болдог байлаа. Нэг өдөр гэртээ иртэл чив чимээгүй, өрөөгөөр нэг гуниг хүүгээд л. Ногооны униар гэдэг шиг гунигийн униар гэж байдаг бол гэрт нэг тийм л мэдрэмж төрөхөөр байлаа. Орны өмнө өчигдөр орой унтахаасаа өмнө харж байсан өрөг тэр чигээрээ “За юу гэж бодож байна даа” гэсэн шиг басамжлах аятай гөлийж харагдана. Хааяа уйдахаараа өөрөө өөртэйгөө шатар нүүдэг юм. Зарим хүмүүс өөртэйгөө шатар нүүнэ гэхээр гайхдаг л даа. Гэхдээ шатрыг ор төдий мэддэг, эсвэл бүр мэддэггүй хүмүүс тэгдэг юм. Гэртээ нэг л баймааргүй санагдаад байсан тул өргөө тэр чигээр нь аваад гарлаа. Пол харагдахгүй байна. Бодвол тэр хаа нэгтээ гадаа суухаас өөр чухал юм хийж явсан байх. Би түүний суудаг сандал дээр очоод шатраа хажуудаа тавьчихсан хөлөө ачаад сууж байтал сэрр сэрр гээд ямар нэгэн юм чирэх чимээ гарахаар нь толгойгоо хөдөлгөсөнгүй нүд буландуулан хартал Пол хажууд ирсэн байв. Тэр өнөөдөр түшүүрээ түрсээр ирж. Тэгснээ миний урдах өрөг рүү жаал харснаа- Өнгө нь л эсрэг болохоос далан хоёр оны Фишерийн өрөг шиг юм гэнэ. .“Фишерийнх мөн нь ч мөн. Гэхдээ аврага болсон нь арай биш”Түүний амнаас шарсан яргай загасны үнэр ханхийв. Нэг тийм шүүслэг ягаан загас байдагдаа. Заримдаа хулд загас ч гэж орчуулагддаг. Тэр амаа зайлахаа мартсан бололтой.- Айн! гэж намайг эргэлзсэн маягтай гайхан асуутал- Бишээ биш жаран долоо оны америкийн аврага болсон өрөг шиг байна. “Овоо эрээ бас” Би энэ өргийг яг хэдэн оныхыг мэдэхгүй л дээ. Гэхдээ тэр Америкийн найман удаагийн аврага, дэлхийн аврага гэдгийг мэднэ. Шатрын талаар айхтар мэддэг юм байна даа гэж жаахан зүрхшээв. Би ер нь их мэдлэгтэй хүнтэй ярилцахдаа дуртай ч жаахан сэрвээтээд байдаг талтай. Тэгтэл Пол- Чи Бобыг мэдэх үү? “За эхэллээ дээ. Роберт Фишерийг хэлж байгаа юм”- Бага зэрэг л . . . гэж хэлчихээд тэрүүхэн хооронд тархин доторхоо ухаж гарлаа. “Энэ хөгшин юу гэж асуух бол. Нэгэнт шатар бариад ирсэн хүн чинь муугаа үзүүлчихгүй юмсан” Хаанаас ч юм, хэзээ ч билээ уншиж байсан юмнууд хаврын хөх зэрэглээ шиг зэрвэлзээд нэг л тогтож өгөхгүй нь. Тэгтэл Пол яриа эхэлж- Тэр Америкийн бахархалуудын нэг байсаан. “Америк их олон бахархалтай гэдгээ хөөрхөөн ойлгуулж байх шив” - Гэхдээ түүнийг Америкчууд л буруутгаа биздээ? “ Шууд өдөөн хатгасан болчих вуу. Гэхдээ тэгсэн л юм чинь”- Тэр өөрөө алдаа хийсэн л дээ. “Та нар ч ийм л улс л даа. Нэг юмаа хэлээд л төмөр шиг царайлчихдагийг би мэднэ” - Гэхдээ л би буруу санаагүй бол Оросын шатарчдын ноёрхолыг гучин жилийн дараа тэр л тасалсан шүү дээ. Тэгэхдээ бүр танай ерөнхийлөгч Ричард Никсоны даалгавараар гэдэг байхаа. Тэр үед цаагуураа үзэл сурталын хийгээд нэр төрийн асар их хожоо гарсан гэж ойлгогддог. Тийм байхад түүний хийсэн алдааг нэг удаа өршөөж болоогүй л юм байх даа. “Бурхан минь би ямар элэнцэгээ донгосоод унаваа. Заримдаа зүгээр ингээд өөрийн мэдэлгүй намирчихдаг юм”Энэ бол миний жинхэнэ монгол сэтгэлгээ байсан юм. Манайхан нэг сайн гэсэн хүнээ буруу юм хийсэн ч гэсэн өмөөрчих гээд байдаг биз. Яг л тэр л дээ. - Тэгсээн тэгсэн. Тийм ч учраас маш их нэр алдарыг Америкчууд л өгсөн. Өөр хэн ч биш. Бас мөнгөөр ч дутаагаагүй гэж боддог. Гэтэл тэр уравчихсан. “Нэр алдрыг тэр өөрөө л олж авсан баймаар юмаа” - Уравсаан? Фишер урвах гэж дээ. Зүгээр л үзэл бодлоо илэрхийлсэн юм биш үү. Америк гэдэг чинь эрх чөлөөний орон гэдэг биздээ? “Арай л туйлшруулчих шиг боллоо. За яахав” - Миний бодлоор бол урвах гэдэг хатуудах байхаа. “Тээр ингээд л халуураад байдгийм би”- Америк бол эрх чөлөөний эх орон мөн үү гэвэл мөөн. Гэхдээ эрх чөлөө гэдэг зоргоороо аашлахын нэр биш. “За за хүн болон л тэгж ярьдаг шүү дээ” Ялангуяа Роберт Фишер шиг унаган америк хүн бол бүр болохгүй. Хүнд болохгүй юм гэж байх ёстой. Тэр бид хоёр нэг хотын хүүхдүүд. Тэр надаас залуу л даа. Хорин тав дүү. “Фишер дөчин гурван онд төрсөн гэдэг. Хорин тавыг хасаад арван найман он. Ерэн нэгтэй. Зөв юмаа”Гэтэл тэр засгийн газрын эсрэг үйлдэл хийсэн. Тухайн хүний үзэл бодол нь эсрэг байж болох боловч тэр ийм үйлдэл хийсэн нь эх оронч, эсвэл эх оронтой хүний үйлдэл биш.“Нээрээ тэр ч харин тийм байх шүү. Жирийн иргэд нь хүртэл ингэж л нарийн ялгаж хардаг байх нь”Ялангуяа америк хүнийх лав биш гэснээ надруу ихэд анзаарч- Чи түүний ай-кү хэдийг мэдэх үү? - Зуун ная. “би үүнийг сайн санаж байв”- За тэр. Ийм сайн үнэлэмжтэй хүмүүс энэ эх орны эсрэг дур зоргоороо авирлаад байхаар америк улс яаж энэ дэлхийн шилдэг нь байх юм. “Улс эх орны өнгөтэй өөдтэй явах нь иргэн болгон нь ингэж бодож, өөрсдөөсөө шаардаж бас тэмцэж явдагт байж болох л юм”Америкийг дэлхийн шилдэг нь болгохын тулд бидний өвөг дээдэс, мөн бид нар бүтээсэн юм шүү дээ. Магадгүй чи намайг өөрийнхөө амьдралыг болгохоос өөр, гучин жилийн байрныхаа өрийг төлөхөөс өөр юу хийсэн юм бэ гэж бодож байгаа байх л даа. Гэхдээ над шиг сая, сая хүмүүс хөдөлмөрлөж байж л байрныхаа мөнгийг төлдөг юм. Тэр сая, сая хүмүүсийн хөдөлмөр өнөөдрийн америкийг бий болгосон юм л даа.“Тэр ч үнэн байх шүү” - Үгүй гэхдээ яахав дээ. Фишер ямарч байсан үзэл бодолдоо үнэнч байгаад Америкт орж ирсэнгүй үхлээ гэхэд- Өнгөрсөн жил. Тэр өнгөрсөн жил нас барсан. “Тэгсэн би мэднэ”Би түүний төлөө харамсаж л байна. Гэхдээ Фишер ирээгүй биш. Америк оруулаагүй юм. Үүнд маш их ялгаа бий. Харин үзэл бодолдоо үнэнчийн хувьд бол би мэдэхгүй юм. Хүн ер нь үхэхийн өмнө яг юу боддог бол? гэдэг надад их сонин байдаг. Үхэлд ойртсон би мэдэхгүй байхад хаа хол байгаа чи бол бүр мэдэхгүй биз. Бодож ч байгаагүй байх. “Тийм би бодож байгаагүй юм байна”Гэхдээ би нэг л юманд итгэлтэй байна. Үхэхдээ харамсах юмгүй байна гэдэг л хамгийн сайхан байдаг байх гэж бодож байна. Миний аав л лав үхэн үхтлээ Шотланд нугийнхаа тухай ярьсаар байсан юм. Бүр сүүлчийнхээ амьсгалыг тататлаа шүү. “Хөөрхий аав чинь их л шаналсан юм байна даа” Тэрээр миний дуу намссаныг сая анзаарч- Уучлаарай би чам руу өндөр дуугаар ярьчих вуу?- Үгүй дээ, үгүй. Харин ч надад бүр сонин байна гэлээ. “Сонин байсан нь үнэн юм”Тэгээд бид хоёр хэсэг чимээгүй суув. Бодвол саяын яриагаа хэн хэн нь шүүн тунгааж суусан байх. Тэгсэнээ Пол- Чи юуны төлөө энд ирсэн бэ? “Шал өөр асуулт ороод ирэх чинь”- Би, би . . . бол гээд бодлоо цэгцэлж ядаж байтал- Сайн сайхан амьдралын төлөө, хүүхдүүдийнхээ боловсролын төлөө, магадгүй мөнгөний төлөө тийм үү? гэхэд нь би түүнийг гайхан харав- Манай гэрийг цэвэрлэдэг польш хүүхэн, манай эхнэрийг асардаг байсан индонез бүсгүй гээд ер нь ихэнхи гадаадууд ингэж л хариулдаг юм. Тэгээд ч үеийн үед ийм л байсан.- За бараг чиний зөв байх.- Чи өөрийнхөө төлөө ингэж тэмцэх нь зөв л дөө. Гэхдээ өөрийнхөө төлөө тэмцэхдээ өөрийнхөө юмыг л хийвэл бүр сайн болноо доо. Тийм үү? гэлээ. Үүнийг сонсоод миний хамаг бие зарсхийх шиг болов. Үнэн юмуу эсвэл үнэнд ойрхон үг сонсохоор миний бие зарасхийдэг юм. Заримдаа сэтгэлд буусан яруу найргийн мөрүүдийг сонсоход ч гэсэн тэр. Өвгөний хэлсэн өөрийнхөө юмыг гэдэг нь эх орондоо, эх орныхоо юмыг гэсэн утгыг давхар илэрхийлж байгаа юм л даа. Ингээд өнөөдрийн миний учрыг нь олох гэсэн шатрын өрөг маань явж, явж ерэн хоёр онд Америкаас Югославын эсрэг хориг арга хэмжээг эсэргүүцэн тэнд очиж тоглоод хожил авсан хэдий ч эргэж Америкт орох эрхгүй болсон шатрын их мастер Фишерийн тухай болж түүгээрээ дамжуулан надад эх орон гэдэг ямар эрхэм болохыг ерэн нэгэн настай Америк хүний зүгээс ойлгуулснаар төгсөв. Аргагүй тэр жаран нэгэн жилийн илүү амьдралын туршлагаар намайг зодож ярьж байлаа. Энэ яриа бидний урдны хөндий хүйтэн байдлыг эвдэн улам ойртуулж өгсөн юм. Түүний баталгаа болгож Пол- За залуу анд минь сайхан амраарай. Хааяа чамтай шатар тоглоходоо дуртай байх болно шүү гэсээр хоцорлоо. “Тиймээ! би ч гэсэн дуртай байх болно ахмад анд минь” гэж бодож явлаа. Америк хүмүүсийн ихэмсэг зан, худлаа харьцааг би анзаардаг л байсан. Энэ өвгөнд ч гэсэн тэр зан нь байж л байна. Сая ярианых нь өнгөнд ч гэсэн хэд хэдэн удаа гараад ирнэ лээ. За тэр ч яахав гэрийн нохойн сүүл өөдрөг гэдэг нь юм байгаа биз. Гэхдээ хэлсэн үгнийх нь мөн чанар ямар айхтар болохыг би мэдэрч байлаа. Би хэдийгээр өөрийнхөө төлөө, үр хүүхдийнхээ төлөө хүний нутагт явж байгаа ч гэсэн эцсийн эцэст үхлийн өмнө очихоороо юу гэж бодох юм бол? Үр хүүхдийнхээ өмнө ч яахав та нарын төлөө ингэж яваад гэлээ гэж бодъё. Аргаа ядсан л арга. Харин эх орон, цаг үеийнхээ өмнө юу гэж хэлэх вэ. Энэ үед юу ч, ямар ч бодол намайг хаацайлахгүй байх. Эх орон минь чи өөрөө намайг сайхан амьдруулаагүй шүү дээ гэх үү. Нээрээ л бодох л юмны нэг юм даа. Үхлийн өмнө хүн хүссэн хүсээгүй амьдралаа тайлагнан боддог нь үнэн байх шүү. Намайг ажлаасаа ирэхэд зуны оройн нар шингэх яагаа ч үгүй. Хэдэн цагаан толгойтой хөгшид хэзээний гадаа сууцгааж л байна. Пол бид хоёр шатар тоглодог, түүндээ бүр дурладаг болов. Ажил дээрээ хүртэл өчигдөр оройны өрөг бодогдоод байх. Нэг өдөр гаражын худалдаанаас нилээд том бадриухан шатар авлаа. Түүнээ дагаад хөлөг нь ч гэсэн том юм. Ер нь хэр баргийн бороо салхинд уначихааргүй юм гээч. Сүүлдээ шатраа сандал дээрээ үлдээчихдэг болов. Заримдаа дутуу нүүсэн нүүдлээ тэр чигт нь орхичихно. Байхгүй хойгуур үргэлжлүүлээд нүүчихсэн байдаг байв. Усан бороо зүсэрч уйлагнасан нэг өдөр ажлаасаа эртхэн ирлээ. Би, бороонд дэвтдэг бол дэвтэхээр болтлоо норсон цонхоор гадагшаагаа харж хэсэг зогсов. Цөөрмийн цаадах сандалнууд эзгүй эль хульхан. Мэдээж тэр хөгшид юу гэж усан борооноор шолбойгоод сууж байв гэж. Харин шатар маань өрөөтэйгөө бүртэлзэн харагдав. Би халхавчаа бариад, хөлийн хурууныхаа салаагаар орж тогтдог улавчаараа ус шалчигнуулан явсаар очлоо. Борооны мянган мянган дуслууд шатар дээр, хөлгөн дээр сандал дээр, зүлэг ногоон дээр, цөөрөм дээр бууж байлаа. Би шатар луу харж зогсох авч яг үнэндээ түүн дээр бужигналдан бууж, бутран үсчих дуслуудыг гөлөрч зогслоо. Бороо ч адил, хүн ч тэр хорвоогийн жамаар үеийн үед ирж буцсаар байх болно. Харин гагцхүү яаж мөн чанараа авч үлдэж чаддаг юм бол. Борооны хувьд ч яахав болох юм биз. Харин хүний хувьд . . .Сонин юм шүү. Гэтэл нэг юм сэрчигнэн дуугарах шиг болов. Толгой өндийлгөвөл Тодд бас нэг халхавч барьчихсан - Чи мэдээгүй билүү? “юу юм бол доо”- Юуг тэр билээ? гэж хашгирах шахам асуув. Тэгэхгүй бол тэр дуулахгүй.- Пол өнөөдөр эмнэлэг явсан. - Яасан бэ? Тэр зүгээр үү? Би их сандарч байгаагаа мэдэрч байлаа. - Аан! Тэр яахав. Ээлжит засвартаа орохгүй бол болохгүй гэж Тодд нөгөө л алиа зангаараа хошигноод нэг л их чухал мэдээ дуулгаад, хаалтныхаа доороос харагдахгүй шахам хүн усан бороонд уусан алга болов. Тэр өдрөөс хойш Пол гарч ирсэнгүй. Шатар маань бороонд норж, наранд хатсаар гандаж эхлэв. Гэсэн ч би шатраа хураахыг төвдсөнгүй. Намайг байхгүйд ямар нэгэн нүүдэл хийчихсэн байгаасай гэж хүсэх авч өрөг маань тэр хэвээрээ л байдаг байлаа. Өдөр хоног өнгөрсөөр нэг л мэдэхэд шатрын хөлөг дээр, сандлын хөл доогуур гандаж шарласан модны навчис хөглөрөн хуйрагнаж эхэлсэн байлаа. Гэлээ ч гэсэн би шатраа хураагаагүй юм. Хааяа түрэмгийлэн дайрах хэдэн галууг үргээн байж загасандаа талхаа өгнө. Яагаад зөвхөн загасанд өгөх гэж хичээж байгаагаа мэдэхгүй. Мэдэхийг ч хүссэнгүй. Би Тоддоос эмнэлэгийг нь асуувал мэдэх л байсан байх. Гэхдээ асуусангүй. Чухамхүү Пол өөрөө л ирэх ёстой юм шиг санагдаад болох биш. Зүгээр л Полын биеийг асуухад тэр зүгээрээ мөдхөн ирнээ л гэсэн юм. Ингээд анхны цас хялмайлахад би өөрийн эрхгүй нар салхинд аргаж хатсан шараа орууллаа. Байнга очиж харсаар байгаад ямар өрөг үлдээснээ цээжээр мэдэж байсан тул би шатраа жаахан өнгөлж тослоод буцаагаад өрөөд орхив. Шатраа өнгөлж суухдаа яагаад ч юм Полыг хүлээхээр шийдэв. Яагаад гэвэл би түүн дээр очих биш өөрөө гараад ирвэл тэр, үхлийг сөрсөн агуу хүн болох байлаа. Америкчууд иймэрхүү юманд дуртай шүү дээ. Харин би түүнийг нь өөрт нь мэдэгдэхээр бишрэн гайхах хэрэгтэй. Энэ л миний түүнд үзүүлж чадах хамгийн том тус байлаа. Итгэл үнэмшилийг өгнө гэдэг юу юунаас илүү шүү дээ. Цас дүмбийтэл дарж, модод навчисаа гөвөн арзайлдаад хүйтэн дээр хүйтэн нэмнэ. Бүтэн өвөл шатар бид хоёр Полийг хүлээлээ. Яг л цөөрмийн доор загаснууд хаврыг хүлээж байгаа шиг би Полийг хүлээсэн юм. Харин өнөөдөр нэг мэдсэн чинь цас дахин ханзраад байрны гэрээ маань дуусах дөхөж байгааг байрны эзэн авгай анхааруулсаар байгаа. Тухайн үедээ Пол дээр очиж чадаагүй болохоор одоо энэ олон сарын дараа би очиж чадна гэж үү. Пол байтугай тэр байрны хэдэн хөгшидийг ч харалгүй удаж. Тэд ч гэсэн энэ дүнсгэр байшиндаа хаврыг, дулаан цагийг хүлээж суугаа. Би бодолдоо болоод кофегоо хөргөчихөж. Тэгээд эргэж чанагч руугаа очин шинээр юүлж аваад эргэтэл шатар маань харагдав. Гэхдээ тэнд анхаарал удаан тогтсонгүй. Уншиж байсан номоо харах санаатай авсанаа харсангүй. Юм юманд нэг сайн төвлөрч өгөхгүй шинжтэй. Өөрийгөө чагнавал буцаад цонхон дээрээ л очмоор. Тэгээд зөөлхөн гэлдэрсээр очлоо. Тэгтэл . . . Тэгтэл нөгөө хамгийн захын сандал дээр нэг хүн байдгаараа дулаалчихсан сууж байгаа юм даа. Сайн харвал Пол мөн. Би түүнийг хэзээ ч өвлийн хувцастай харж байгаагүй. Гэхдээ тэр дүрээрээ мөн. Би хувцасаа аваад чигээрээ гаран гүйлээ. Орцонд байрны эзэн авгай намайг гайхсан янзтай харан зогсоно. Согтуу галзуу гэж бодсон байх. Би түүнийг барьж аваад хацар дээр нь үнсээд- Би удахгүй гэрээгээ сунгуулнаа гэж байдгаараа хашгираад гарч гүйлээ. Би гэж нэг энгэр задгай амьтан байшин тойроод навсагнан харайлгасаар хүрэв. Гэтэл Пол - Би чамайг, намайг яаж хожихоо өвлийн турш бодож олсон гэж найдаж байна гэж юу ч болоогүй мэт тайван хэллээ. Энэ бол америк зан л даа. Заримдаа тэд ийм гэнэн хүүхдэрхүү, хэнэггүй ч юм шиг царай гаргадаг юм. Угтаан бол их эрэмшүү байгаа нь тэр. Ялангуяа кинон дээр их харагддаг. Гэхдээ түүний дотроо юу бодож байгааг, намар өвлийн урт өдрүүдэд өвчнөө яаж нэг юм давсаныг нь би төсөөлж байлаа. Магадгүй тэр шатраа, бас намайг бодсоор байсан ч байж болох юм. Хэрвээ би, чи гайгүй юү, өвдөв үү хавдав уу энээ тэрээ гэвэл түүнд тийм ч таатай байхгүй. Тийм болохоор- Би байрныхаа гэрээг сунгахаар болсон гэлээ тэр намайг харж таатайхан инээснээ - Харин би үлдээсэн өргөө мартаагүй л байгаа шүү гээд босон түшүүрээ түлхээд зөөлхөн яваад өглөө. “Надад харагдах гэж энэ хүйтэнд гадаалж байхыг бодоход хүүхдүүд нь бас л ирээгүй юм байна даа” гэж бодсоор би гэрлүүгээ алхлаа. Тиймээ тэр энэ өдрийг бас л хүлээжээ. Зүй нь энэ өвгөн дээр би биш, хүүхдүүд нь цувралдаад ирсэн бол . . . Би энэ өвгөн рүү биш, муу аав руугаа навсагнаад гүйгээд очсон бол . . . Гэвч одоохондоо тэгээгүй л байна . . .Өөдөөс наашилж яваа цагийн эрч нь уярсан салхи хацар илбэн үлээх нь юу юунаас илүү таатай . . .

Тэр надаас жаран нэг ах (Өгүүллэг)

Hairtai shuu, chamdaa

Algan deer bujigleh usiig chini uguilj
Huruunuud mini guniad baina
Amisgalaaraa tuunudug uruuliig chini uguilj
Huzuu mini daaraad baina
Haluuhan gariin chini ileltiig uguilj
Bie mini ezguireed baina
Hamag husel mini cham ruu temuulj
Hachin iheer sanaad baina aa
Uwdug derleed usee iluuleh chi durtaisan
Unendee nadad tegj suuh bas taataisan
Urgeljid erhlen suuh ter l agshin
Uurd yum shig terhen ued bodogdoj baisansan
Haluu tuunusun amisgald chini bi durtaisan
Hanhar steejind chini naaldan suuh taataisan
Hamag biye chinii medeld uguh gaihaltai
Hairiin baland hamtdaa sogtoh saihaan
Hajuud chini baihad martagdah shahsan
Haniljee suuhaas umnu tanidag baisan
Ter l negen nandin medremj
Tertee udruudiinh shig bustaad irjee
Durlachihsaan geed guij ywsan zaluus
Dugarig hemjeest amidraliin toirogt orohoor
Hezee ch oldohgui gej bodson ter nandin zuilsee
Hereg deeree uguilehee baij eheldegni sonion
Uulzah gej yarahdaa goydog zangaa hen hen ni geedeg
Untaad serehdee bie bieniihee saihniig martaad eheldeg
Ymar ih haij bie bienee olsnoo sanahaa baidag
Yg unendee dandaa hamt baih ni hairand hor boldog
Hosuudiin ene bysthan tuuh chi bidniig dairahad
Hoyulaa negen ue gaihsan, bas hesegtee almairsan
Nuuree ugaahaar tanigdahaa baidag goo busgui shig
Nudeeree bish setgeleeree suusnaa harin oilgoson
Burhan terhen ued jaahan shalguur tawiad
Busadtai chi bid hoyoriig haristuulah shalgalt awsan
Dun ni yamar tawigdah ni medegdehgui ene shalgalt
Dunguj ehelj baina gedgiig harin chi mini bodooroi
Hen henee sain medehgui hoyor huniig
Hereg deeree hair gedeg aguu zuileer holbood
Durlal gedeg hulgui dalaid oruulahdaa
Dur husel gedeg ayultai galaar toglohiig zuvshuurdug
Hen yu hiih ni huneesee shaltgaalah ch
Hereg deeree Hosuud bie bienee songood
Ter ih dalaid nasan turshid seleh, eshul huwuh
Tenhee baigaa esehiig zuwhun harahiig husdeeg
Hairiin baliig gansthan chamaasaa mederch
Hamag nandin buhnee chamdaa l ugch
Hezeed chiniih baihiig bi ymar ih husne we
Helehed hestuu ter zuilees hol ywahiig ymar ih hicheene we
Chamd l hairtai setgel mini namaig zahia bichuulj
Chamd l hairtai zurh mini namaig unench bailgaj
Chamd l hairtai bolohoor stag hurdan ungurch
Chamd hairtai bolohoor bi buhniig dawdag
Bi angaj baigaa govi gewel chi gansthan hur mini baig
Bi gandaj baigaa stegeg gewel chi iweeh gerel mini baig
Bi ganiharch baigaa gunig gewel chi ineelgedeg bayar mini baig
Bi gansthan zayah hojil gewel chi sugalsan aztan ni baigee
Hol baihaar chamaigaa bi ymar ih sanana we
Horwood baihgui erdene chi bolohoor l ter shuu dee
Hamt baihaasaa iluu ymar iheer husne we
Hamgaas nandin hair bidniih bolohoor ter shuu dee
Hairtai shuu chamdaa, mash ih hairtai Hamgaas nandin amidral mini ee

Hana ba hair setgel

Hanand durlasan yalaa haa saigui nisne
Niseh ni haa saigui uitgar tugeej
Hana murgun unana
Gantsaardsan ter yalaag
Gantshan bi l oilgono
Huiten hana hushuu shig
Huurhii tuuniiig hyalaih ch ugui
Huiten ineed yalaanii dalawchiig
Huiten boroo shig newt norgohod
Galsaagiin dontoi sarmagchin adil
Gazraas neg tom har wum bosch irne

Би хүний заяа нөмөрч унасанХайр харуусал хоёрБи хагацал зовлон дунд буцалсанХатуу зөөлөн хоёр Би хавар намар хосолсонХар цагаан хоёрБи хайрын бороонд дэлбээлэхХарзанд ургасан өргөст цэцэг Би өчүүхэнээ мэдэрсэнӨр нимэгхэн сэтгэлБи өөрөөрөө л гэрэлтэхӨнгө өнгийн цацалБи тааж унших шахдаг таталган бичиг шигээТанигдашгүй нэгэн ертөнц

http://www.youtube.com/v/e_2xYYOcyzs&hl=en&fs=1

Намрын шувуу

Би намрын тэнгэрт хоригдон амьдарсан шувуу
Биелэшгүй бүхнээр хүсэл болгон амьдарч
Билгийн гэгээг дотроосоо тэмтчин бэтгэрч
Бүүдгэр тэнгэрийн хоосоноос өөрийгөө хайсан шувуу
Би намрын тэнгэрт хорогдон амьдарсан шувуу
Нуурын мандалд дэлбээлсэн цэцгийн гэгээнд сатаарч
Нууцхан эгшиглэх гунигт аялгуунд уярч
Шаналал үл танигдах өнгийн орныг зорилгүй
Шүүдрэн уянгат шаргал тэнгэрт хорогдон амьдрах шувуу
Би намрын тэнгэрт дүүлж амьдрах шувуу
Бүлээхэн бодлоор жихүүн жаврыг үргээж
Буйдхан эргэх аниргүй хорвоог
Битүүхэн жиргээгээр хөглөж
Бэлгүй тойрох цагийн салхитай наадсаарБи намрын тэнгэрт бардам халих шувуу